- إمّا مَرَضُ الشَّكلِ ( مِثلُ إعوِجاجِ المُستَقيمِ و استِقامَةِ المُعَوَّجِ ) - يا در شكل ظاهرى « 1 » اندام روى مىدهد ( مانند كجى اندامى كه در اصل راست است يا راستى اندامى كه در اصل كج است ) - أو مَرَضُ المَجارى و الأوعيَةِ ، بِأن تَتَّسِعَ أو تَتَضَيَّقَ أو تَنسَدَّ . - ى ا در حالت اندام روى مىدهد ( مانند گشاد ، تنگ ، يا بسته شدن مجارى « 2 » و اوعيه « 3 » بدن ) - أو مَرَضُ الصَّفايِحِ ، بِأن تَخشُنَ أو تَملُسَ . - و يا در سطوح داخلى يا خارجى اندام واقع مىشود ( مانند ناهموار شدن سطح بيرونى ريه يا صاف شدن سطح داخلى معده ) . و إمّا مَرَضُ المِقدارِ مرض مقدار فهو أن يَعظُمَ العُضوُ أكثَرَ مِمّا يَنبَغى أو يَصغُرَ . آن است كه يك عضو بزرگ‌تر يا كوچك‌تر از اندازه معمول خود شود . و إمّا مَرَضُ العَدَدِ مرض عدد - فهو أن يَزِيدَ زِيادَةً ( إمّا طَبيعيَّةً منظور از مرض عدد آن است كه

--> ( 1 ) . شكل در اصطلاح حكما هيئتي است كه حاصل مىشود جسم را به سبب احاطه حدي به مقدار ( چنانچه در كره ) ، يا به سبب احاطه حدود ( چنانچه در مضلعات يعني مربع و مسدس ) . ( 2 ) . مجرا به آن دسته از فضاهاي توخالى بدن گفته مىشود كه وظيفه آنها انتقال مواد است . خواه اين مواد رقيق ( مانند خون ) باشند ، خواه لطيف ( مانند روح ) ، و خواه غليظ و كثيف ( مانند اخلاط و فضولات ) . شرايين و آورده و امعا و حتى اعصاب در زمره مجارى هستند . ( 3 ) . اوعيه به آن دسته از فضاهاي توخالى بدن گفته مىشود كه مواد در آنها جمع مىشوند ، مانند فضاى ميان معده يا كيسه صفرا .